Byung-Chul Han, Yorgunluk Toplumu adlı eserinde, modern insanın kendi değerini sürekli başkalarına kanıtlama çabasına dikkat çeker. İnsan; makam, başarı, görünürlük ve takdir arayışı içinde zamanla kendi özünden uzaklaşabilir. Hizmet etmek yerine tanınmayı, hakikati aramak yerine haklı görünmeyi, gönülleri birleştirmek yerine kendi benliğini öne çıkarmayı amaçladığında, yaptığı işin anlamı da değişmeye başlar.

Bu düşünceyi Alevi yolu açısından değerlendirdiğimizde, hepimizin üzerinde düşünmesi gereken önemli bir soru ortaya çıkar:

Cem evlerimiz ve Alevi kurumlarımız, insan-ı kâmil olma yolunda gönülleri olgunlaştıran, canları birleştiren mekânlar mı oluyor; yoksa zaman zaman makamın, benliğin ve görünür olma arzusunun öne çıktığı alanlara mı dönüşüyor?

Bu soruyu herhangi bir kurumu veya hizmet yürüten canlarımızı yargılamak için değil, yolumuzun özünü korumak ve öncelikle kendi nefsimizle yüzleşmek için sormalıyız.

Yolun özü makam değil, hizmettir

Alevi yolunda Dede, Rehber, Zakir veya yönetici olmak, kişiye başkalarından üstün olma hakkı vermez. Her görev; daha fazla sorumluluk, tevazu, adalet ve öz eleştiri gerektirir. Makam büyüdükçe benlik de büyüyorsa, burada durup düşünmek gerekir. Çünkü hizmetin amacı kişinin kendi adını ve otoritesini yüceltmesi değil, canlara fayda sağlaması ve insanlık değerlerini güçlendirmesidir.

Bu anlayış yalnızca bireysel hizmetler için değil, Cem evlerimizin ve Alevi kurumlarımızın yönetimi için de geçerlidir. Kurumlarımızın büyümesi, yeni hizmetler geliştirmesi ve toplum içinde görünür olması elbette önemlidir. Ancak kurumsal başarı, manevi olgunluğun tek ölçüsü değildir. Asıl mesele, bu çalışmaların canlar arasında ne ölçüde güven, dayanışma, adalet ve rızalık oluşturduğudur.

Cem erkânında Hak-Muhammed-Ali aşkıyla bir araya gelmek, yalnızca erkânın usulüne uygun yürütülmesinden ibaret değildir.

Erkânın gerçek değeri, nasıl yürütüldüğü kadar, insanın gönlünde ve davranışlarında neye dönüştüğüyle de ölçülür.

Benlik öne çıktığında hizmetin özü zayıflar

Günümüzün başarı ve görünürlük anlayışı, insanı sürekli takdir edilmeye ve başkaları tarafından onaylanmaya yöneltebiliyor. Bu anlayış inanç kurumlarına da taşındığında, yapılan hizmetin topluma ne kattığından çok kimin öne çıktığı, kimin sözünün geçtiği ve kimin takdir edildiği önem kazanmaya başlayabilir.

Oysa Alevi yolunda hizmetin ölçüsü, kişinin ne kadar tanındığı değil, canlara ne kadar fayda sağladığıdır. Bir Dede’nin değeri yalnızca toplumdaki tanınırlığıyla değil, sözünün ve davranışlarının yolun ahlakına ne ölçüde uygun olduğuyla değerlendirilmelidir. Bir yöneticinin başarısı da kendi otoritesini güçlendirmesiyle değil, kurumda güveni, katılımcılığı ve dayanışmayı geliştirmesiyle ölçülmelidir.

Aynı şekilde kurumlarımızın başarısını yalnızca üye sayısı, etkinlikler, temsil gücü veya dışarıdan görünen faaliyetlerle değerlendirmek yeterli değildir. Bu çalışmaların canların gönül dünyasına, genç kuşakların yol bilgisine ve toplumsal dayanışmaya nasıl yansıdığı da önemlidir.

Bu nedenle her birimizin kendisine şu soruları sorması gerekir:

* Hak için mi hizmet ediyorum, yoksa kendi ismimi ve makamımı mı öne çıkarıyorum?
* Farklı düşünen bir canı gerçekten dinleyebiliyor muyum, yoksa yalnızca kendi düşüncemin kabul edilmesini mi istiyorum?
* Yanlış yaptığımda bunu kabul edebiliyor muyum, yoksa itibarımı korumak için kendimi savunmaya mı yöneliyorum?
* Üstlendiğim görevi bir emanet olarak mı görüyorum, yoksa bana ait bir güç ve yetki olarak mı?

Bu sorular yalnızca bireylere değil, kurumlarımızın yönetim anlayışına da yöneltilmelidir. Çünkü bireysel benlik ile kurumsal çıkar iç içe geçtiğinde, ortak hizmetin önüne kişisel hesaplar geçebilir.

İnsan-ı kâmil yolu, önce kendi nefsini tanımaktır

Alevi-Bektaşi irfanında insan-ı kâmil olma anlayışı, yalnızca bilgi sahibi olmak veya erkânı bilmek değildir. İnsanın kendisini tanıması, nefsini sorgulaması, eline, beline, diline sahip olması; doğruluğu, adaleti, merhameti ve rızalığı yaşamında gözetmesidir.

İnsan başkasının kusurunu kolayca görebilir. Ancak kendi kusurunu fark etmek, benliğini sorgulamak ve gerektiğinde özür dilemek daha derin bir olgunluk gerektirir. Çünkü insan-ı kâmil olma yolunda asıl mesele, başkasının eksiklerini görmekten önce kendi eksiklerini fark etmek, hatalarından ders çıkarmak ve gönül kırdığında gönül alabilmektir.

Bu anlayışla Cem evlerimiz ve Alevi kurumlarımız, yalnızca inanç hizmetlerinin yürütüldüğü veya idari işlerin görüldüğü yapılar olmaktan öte, canların birbirinden öğrendiği, gençlerin yolun ahlakını tanıdığı ve insanların birlikte olgunlaştığı gönül mekânları olmalıdır.

Bir insanın bilgisi, tecrübesi veya makamı ne kadar büyük olursa olsun, bunlar tevazu, adalet ve güzel ahlakla desteklenmediğinde yolumuza gerçek anlamda fayda sağlayamaz. Aynı şekilde bir kurumun kurumsal gücü de yolun özüne bağlılığının kendiliğinden kanıtı değildir.

Rızalık, birlik ve ortak sorumluluk

Alevi yolunun temel kavramlarından biri olan rızalık, yalnızca bir anlaşmazlığın üzerini örtmek veya herkesin aynı düşünmesini beklemek değildir. Rızalık; birbirini dinlemeyi, hak ve hukuk gözetmeyi, haksızlık karşısında sorumluluk almayı ve bozulan gönül bağlarını onarmak için çaba göstermeyi gerektirir.

Cem evlerimizde ve Alevi kurumlarımızda farklı düşüncelerin, hizmet anlayışlarının ve yönetim önerilerinin bulunması doğaldır. Asıl mesele, bu farklılıkların kişisel rekabete, dışlamaya veya benlik mücadelesine dönüşüp dönüşmediğidir.

Bir görüş ayrılığı nedeniyle canlar birbirini küçümsüyor, kurumun ortak yararı kişisel itibarın gerisinde kalıyor veya karar süreçleri karşılıklı güveni zedeliyorsa, hepimizin yeniden düşünmesi gereken bir durum vardır.

Birlik, herkesin aynı düşünmesi değildir. Birlik, farklı düşünürken de birbirimizin insanlıgını koruyabilmek ve ortak yolun sorumluluğunu birlikte taşıyabilmektir.

Bu nedenle kurumlarımızda açık iletişime, adil karar süreçlerine, görev ve sorumlulukların şeffaf biçimde yürütülmesine ve eleştiriye saygı gösterilmesine önem verilmelidir. Hiçbir can, makamı olmadığı için değersiz; farklı düşündüğü için dışlanmış veya bir yöneticinin kişisel yaklaşımı nedeniyle hizmetten uzaklaştırılmış hissetmemelidir.

Rızalık, yalnızca erkânlarda dile getirilen bir ilke olarak kalmamalı; kurumlarımızın yönetiminde ve canlar arasındaki ilişkilerde de karşılığını bulmalıdır.

Hak sevgisi, gösterişin ve hesap anlayışının ötesindedir

Alevi-Bektaşi irfanında aşk, insanın kendisini sürekli kanıtlama ihtiyacından uzaklaşması ve hakikate yönelmesiyle anlam kazanır. Maneviyatı bir ödül kazanma, başkalarına üstün görünme veya ilahi kabulü bir alışveriş gibi elde etme çabasına indirgemek, insanın iç dünyasını bir hesap ilişkisine dönüştürür.

Alevi yolunda hizmetin değerini de yalnızca dışarıdan görünen başarıyla ölçmemek gerekir. Bir Cem’in kalabalık olması, bir kurumun büyümesi, bir etkinliğin geniş katılımla gerçekleşmesi veya bir kişinin tanınması tek başına olumsuz değildir. Ancak bunlar, manevi olgunluğun ve yolun özüne bağlılığın kesin ölçüleri de sayılamaz.

Asıl soru şudur: Yürüttüğümüz hizmetler canlar arasında sevgiyi, dayanışmayı, adaleti ve rızalığı güçlendiriyor mu? Genç kuşakların yol bilgisine katkı sağlıyor mu? İnsanları birbirine yaklaştırıyor mu, yoksa görünürdeki başarıya rağmen gönüller arasında mesafeler mi oluşturuyor?

Hak sevgisi, insanın kendi değerini sürekli kanıtlama ihtiyacından özgürleşmesini ve başkasının değerini azaltmadan kendi sorumluluğunu yerine getirmesini gerektirir. Bu anlayış, hem bireysel hizmetlerimizin hem de kurumsal işleyişimizin temel ölçülerinden biri olmalıdır.

Kurumsal büyüme kadar gönüllerin olgunlaşması da önemlidir

Bugün Cem evlerimiz ve Alevi kurumlarımız açısından üzerinde durmamız gereken mesele, yalnızca kurumsal varlığımızı sürdürmek, büyümek veya toplum içinde daha görünür olmak değildir. Bunlar önemlidir; ancak yolun manevi ve ahlaki özünü yaşatabildikleri ölçüde anlam kazanırlar.

Kurumlarımız büyürken gönüller küçülüyor, makamlar çoğalırken tevazu azalıyor, faaliyetler artarken rızalık ve dayanışma zayıflıyorsa, kurumsal işleyişimizi ve kendi yol anlayışımızı yeniden gözden geçirmeliyiz.

Çünkü yolun büyüklüğü, hizmet edenlerin kendilerini ne kadar büyük gördükleriyle değil, benliklerini ne ölçüde sorgulayabildikleri ve canlara ne kadar fayda sağladıklarıyla ilgilidir.

Hak-Muhammed-Ali yolunda hizmet etmek, kendi adını ve makamını yüceltme çabası değil, insanlık değerlerini yaşatma sorumluluğudur. Dede’nin, Rehber’in, Zakir’in, yöneticinin ve her bir canın sorumluluğu; yolun erkânını yaşatırken onun ahlakını da kendi davranışlarında temsil etmeye gayret etmektir.

Belki de bugün hep birlikte kendimize şu soruyu sormalıyız:

Cem evlerimizde ve Alevi kurumlarımızda yalnızca hizmetlerimizi ve erkânımızı mı sürdürüyoruz, yoksa bunların bizde olgunlaştırması gereken insanı da yetiştiriyor muyuz?

İnsan-ı kâmil olma yolu, başkasının nefsini sorgulamakla değil, önce kendi nefsine ayna tutmakla başlar. Benlikten hizmete, gösterişten samimiyete, ayrılıktan rızalığa ve makamdan tevazuya yöneldiğimiz ölçüde Cem evlerimiz ve Alevi kurumlarımız; yolun özünü yaşatan, canları birleştiren ve bu manevi mirası gelecek kuşaklara aktarabilen gönül mekânları hâline gelebilir.

Sevgi, saygı ve muhabbetle
Hasan Garkın Delil